ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑΣ

  • MAP
  • LIKE

Ο ΟΜΗΡΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Η Αρχαία Ελεύθερνα

Με ένα μεγάλο πέτρινο καράβι, που έστριψε την πλώρη του βορειοδυτικά κι άραξε μέσα στο άφατο πράσινο της φύσης, μοιάζει ο λόφος της αρχαίας Ελεύθερνας, στους πρόποδες του Ψηλορείτη, της αρχαίας Ίδης, και σε υψόμετρο περίπου 380 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η θέση της, στην καρδιά της Κρήτης, στη μέση περίπου απόσταση από την αρχαία Κυδωνία (Χανιά) στα δυτικά και την Κνωσό στα ανατολικά κι ακόμη από την Φαιστό και τη Γόρτυνα στα νότια, την ευνόησε πολλαπλώς. Η θέση της και η σχέση της με τη θάλασσα απετέλεσαν τις αιτίες της δομής μιας ανοιχτής κοινωνί­ας με εξάρσεις και βαθύνσεις στο διάβα του χρόνου και της ιστορίας της, όπως φανερώ­νουν οι έρευνες, ανασκαφικές και άλλες, του Πανεπιστημίου Κρήτης, που ξεκίνησαν από το 1985 και συνεχίζονται και σήμερα. Η αρχαία Ελεύθερνα αποκαλύπτει όλα τα μυστικά της περίπου από το 3000 π.Χ. έως τον 14ο αι. μ.Χ., ενώ από την ανασκαφή της νεκρόπολης στην Ορθή Πέτρα φαίνεται ότι η Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, κυρίως από το 900 έως και τα τέλη του 6ου ή τις αρχές του 5ου αι. π.Χ., είναι η πιο σημαντική πε­ρίοδος της πόλης, που συνδέεται άμεσα με την αυγή του ελληνικού πολιτισμού και τον Όμηρο (Ιλιάδα και Οδύσσεια). Για τους παραπάνω λόγους δημι­ουργήθηκε στον ευρύτερο χώρο της αρχαίας πόλης, το άλσος Ελευθερναίων, ένα αρχαιολογι­κό πάρκο με μονοπάτια, σταθ­μούς-καθιστικά, επεξηγηματικές πινακίδες, όπου ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει συνδυα­στικά τη φύση, τη χλωρίδα και την πανίδα, καθώς και τις αρχαι­ότητες, σε ένα τοπίο μαγευτικό.

 

Το Μουσείο

H εικόνα της ιστορικής δια­δρομής της Ελεύθερνας ξεπηδά μέσα από τα υλικά κα­τάλοιπα του πολιτισμού της σε τρεις συνεχόμενες αίθουσες.

Η αίθουσα Α περιλαμβάνει τα εκθέματα εκείνα (αγγεία, αγάλματα, επιγραφές, όπλα, ερ­γαλεία, ειδώλια, από πηλό, λίθο, μέταλλα, φαγεντιανή, ελεφα­ντόδοντο κτλ.) που επελέγησαν για μια πρώτη παρουσίαση της διαχρονικής δημόσιας, πολιτικής, θρησκευτικής, κοινωνικής και ιδιω­τικής ζωής της Ελεύθερνας.

Δεσπόζει εδώ μια μεγάλη προθή­κη με αντικείμενα εισηγμένα από άλλες πόλεις της Κρήτης ή μακρινότερες περιοχές, όπως η Ατ­τική, η Πελοπόννησος, οι Κυκλάδες, τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, η Μ. Ασία, η Κύπρος, η Φοινίκη και γενικότερα η συροπαλαιστινιακή ακτή, η Αίγυπτος. Από αυτά δί­δεται μια χαρακτηριστική εικόνα της «οδυσσεια­κής» περιπέτει­ας, ανακαλώντας τον Όμηρο που περιγράφει όχι μό­νον τις περιπέτειες του Οδυσσέα αλλά και «τις διαφορετικές πόλεις και νοοτροπίες» («άστεα και νόον έγνω» Ραψωδία α, στιχ. 3).

Στην αίθουσα Β αναπτύσσεται η θρησκευτική και η λατρευτική ζωή στην Ελεύθερνα, από την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου έως και τα βυζαντινά χρόνια. Παρουσιάζε­ται, επίσης, το Μνημείο 4Α, ηρώ­ο-ιερό, που εάν ερμηνευτεί ως κενοτάφιο, αποτελεί ένα από τα πρώτα μνημεία του «αγνώστου» στρατιώτη στην παγκόσμια ιστο­ρία. Σε αυτήν εκτίθεται και ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της Νεκρόπολης της Ορθής Πέ­τρας, η «Κόρη της Ελεύθερνας», που συγγενεύει με το αριστουρ­γηματικό δαιδαλικό άγαλμα, την διάσημη «Κυρία της Ωσέρ», που βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι.

Η αίθουσα Γ είναι αφιερωμένη στις νεκροπόλεις της Ελεύθερνας. Παρουσιάζονται μόνον ευρήματα από τις ανασκαφές στην νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας, καθώς σε αυ­τήν εικονογραφούνται περιγραφές από τον κόσμο του Ομήρου: το τελετουργικό τυ­πικό των ταφικών πυρών (καύσεων), όπως αυτές περι­γράφονται στην Ιλιάδα και κυρίως στην ταφική πυρά του Πατρόκλου (Ραψωδία Ψ), τμή­ματα από την ομηρική «δαίτα», κ.ά. Επίσης, σκιαγραφείται μια κοινωνία ηρώων πολεμιστών και αγέρωχων πριγκιπισσών, όπως αποδεικνύουν τα ευρήματα από το κτήριο Μ, όπου εντοπίστηκαν οι σκελετοί τεσσάρων γυναικών ηλικίας από τα 13,5 έως τα 72 έτη με ξεχωριστή θέση στην πρωτοαρχαϊκή κοινωνία της Ελεύθερνας.

Ένας άλλος λαξευτός τάφος απο­κάλυψε τον τόπο συγκέντρωσης των αποτεφρωμένων οστών και των όπλων, των πλούσιων κο­σμημάτων και των εργαλείων των επιφανών πολεμιστών της Ελεύθερνας. Μέσα στον τάφο των «πολεμιστών» βρέθηκε και η χάλκινη ασπίδα, που εκτίθεται στην αρχή της έκθεσης του μου­σείου, ως έργο εμβληματικό.

Η έκθεση κλείνει με την αναπα­ράσταση μιας καλά διατηρημέ­νης πυράς που ανήκε σε νέο άν­δρα-πολεμιστή, περίπου 30 ετών, ο οποίος αποτεφρώθηκε μαζί με τον/την σύντροφό του. Η πυρά αυτή, που χρονολογείται γύρω στα 720-700 π.Χ., μας επιφύλαξε και μια μοναδική ανακάλυψη στο ΒΔ άκρο της: τον σκελετό ενός γεροδεμένου άνδρα, ηλικίας 30-40 ετών, που μάλλον πρόκειται για έναν αιχμάλωτο ο οποίος εκτελέστηκε μπροστά στην πυρά του πολεμιστή.

Η μοναδική αυτή ανακάλυψη φέρει στο νου την αντίστοιχη δραματική σκηνή της σφαγής των αιχμαλώτων Τρώων από τον Αχιλ­λέα, μπροστά στην πυρά του Πατρό­κλου, όπως την πε­ριγράφει ο Όμηρος στην ραψωδία Ψ της Ιλιάδας (στιχ. 22-23, 175-176,180-183), αλλά και όλο το τελε­τουργικό τυπικό της (στιχ.110-179 κ.ξ.). Για τους παραπάνω λόγους, η έμφαση στην παρούσα έκθεση, δόθηκε εκ των πραγμάτων στον Όμηρο.

Αυτή είναι η ραχοκοκκαλιά, το νήμα που συνέχει τα πάντα. Η Κρήτη τώρα μπορεί να πατά σε δύο πόδια: στον μινωικό πολιτισμό και στον Όμηρο. Αυτά αποτελούν τα δυνατά της σημεία από την αρ­χαιότητα.

 

Οπτικοακουστικά μέσα

Εκτός από το πλούσιο επο­πτικό υλικό και τα κείμενα, τα εμβληματικά εκθέματα του Μου­σείου πλαισιώνονται από ταινίες και προβολές. Για τα εισηγμένα αντικείμενα από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο στη μεγάλη προθήκη, που φανερώνουν την εξωστρέ­φεια της πόλης και τις σχέσεις της με Ανατολή και Δύση, δημιουργή­θηκε εσωτερικά μια προβολή που καταδεικνύει τα ταξίδια και τους τόπους προέλευσης και ανταλ­λαγών σε έναν τεράστιο χάρτη. Άλλη ταινία διηγείται την ιστορία της Φρονίμης, που αναφέρει ο Ηρόδοτος (Ιστοριών Δ 154-161).

Στην αίθουσα Β παρουσιάζεται ως κινηματογραφική μεταφορά (fiction) η περιπέτεια του διάση­μου αγάλματος της «Κυρίας της Ωσέρ» από την εύρεσή του, το ταξίδι και η απόκτησή του από το Μουσείο του Λούβρου, η ταυ­τοποίηση της προέλευσής του από τις έρευνες του Καθηγητή Ν. Χρ. Σταμπολίδη και, τέλος, η συνάντησή της με την «Κόρη της Ελεύθερνας» για πρώτη φορά μετά την απομάκρυνση της πρώ­της από την Κρήτη, (πιθανότατα στα τέλη του 19ου αιώνα), στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης το 2004/5. Στην ίδια αίθουσα ειδική προβολή επεξηγεί το μνημείο στο οποίο ανήκε η Κόρη.

Στην αίθουσα Γ το εύρημα της Ταφικής Πυράς ΛΛ και οι ομοι­ότητές του με την περιγραφή του Ομήρου στη Ραψωδία Ψ της Ιλιάδας, επέτρεψε το 1996 την αναπαράσταση του ταφικού τελετουργικού τυπικού σε μια ακόμη ταινία. Τέλος, η ταινία που συμπυκνώνει το βασικό νόημα του υπότιτλου του Μουσείου, «Ο Όμηρος στην Κρήτη», είναι αυτή που προβάλλεται σε ειδικό χώρο στο βάθος της αίθουσας Α.

  • Ώρες λειτουργίας: Tρίτη με Κυριακή, 10:00 -18:00
  • Τιμή Eισιτηρίου: Δωρεάν είσοδος
  • Email: museum@mae.com.gr
  • Website: http://mae.com.gr
  • Τηλέφωνο: 28340 92501